Motorcortex Stimulatie (MCS)

Motor cortex stimulatie is een relatief nieuwe behandeling voor een aantal therapieresistente pijnsyndromen. Hierbij wordt een elektrode onder de schedel op het hersenvlies geplaatst boven de primaire motorcortex middels een kleine schedellichting. De motorcortex is gelegen in de frontaalkwab op de precentrale gyrus. Door de elektrode worden stroompjes gestuurd die door de patiënt niet worden waargenomen. De afname van de pijn is niet direct, maar treedt pas op na enkele minuten.

De werking van motorcortex stimulatie

De effecten van MCS op pijn zijn in meerdere studies beschreven. Over de precieze werking van motorcortex stimulatie tast men echter nog in het donker. Er zijn wel hypothesen over hoe MCS kan zorgen voor een afname van de pijn:

• onderdrukking van neuronale activiteit in de thalamus (centraal hersengebied betrokken bij pijngewaarwording),
• herstel van remmende (pijnprikkel-onderdrukkende) baansystemen,
• toename van de bloedtoevoer in thalamus, gyrus cinguli, frontale cortex en hersenstam (gebieden betrokken bij de centrale verwerking van prikkels, dus ook pijn),
• verandering in pijnbeleving op cognitief en affectief niveau.

Wie komt er in aanmerking voor motorcortex stimulatie?

Op basis van klinische studies tot nu toe zijn er twee belangrijke indicaties voor MCS. Het betreft hier:

• therapieresistente pijn met name in de bovenste lichaamshelft aan één zijde van het lichaam na een hersenbloeding of -infarct,
• therapieresistente aangezichtspijn (atypische trigeminus neuralgie).

Er zijn een aantal condities die reden kunnen zijn om een patiënt niet in aanmerking te laten komen voor MCS:

• gebruik van therapeutische antistollingsmiddelen,
• ernstige cognitieve dysfunctie en/of psychiatrische problematiek welke evaluatie hinderen,
• verlamming in pijnlijke gebied,
• pijn als gevolg van weefselbeschadiging,
• epilepsie (ongecontroleerd),
• levensverwachting < 3 jaar,
• aanwezigheid van pacemaker of ander neuromodulatie systeem,
• ernstige cardio-pulmonale co-morbiditeit/ contra-indicatie anesthesie,
• aanwezigheid van eerdere cerebrale implantaten die adequate beeldvorming belemmeren,
• ernstige cerebrale atrofie,
• overmatig alcoholgebruik,

De procedure

De Patiënt wordt verwezen naar de pijnpolikliniek en daar onderzocht/ geïnformeerd. Vervolgens wordt een uitgebreid consult op de polikliniek neurologie verricht. Hierna zal in overleg tussen anesthesioloog, neuroloog, neurochirurg en psycholoog worden besproken of er tot voortgang van het verdere onderzoek en behandeling kan worden overgegaan. Het voorbereidend onderzoek bestaat uit een tweetal delen. Een poliklinisch deel waar naast informeren van de patiënten een initiële screening op geschiktheid plaatsvindt en een neurologisch en psychologisch onderzoek plaatsvinden. Vervolgens een klinisch deel waar aanvullende diagnostiek in combinatie met een uiteindelijke operatieve ingreep kan gaan plaatsvinden.

Voor de operatie

In het klinische deel wordt eerst met behulp van verschillende technieken functioneel-anatomische kenmerken van de hersenen bepaald. Dit is om te zorgen om de juiste locatie te vinden voor plaatsing van de MCS-elektrode. Met behulp van MRI zullen zowel de anatomische kenmerken als de motorische functies (fMRI)van de cortex in kaart gebracht worden. Verder zal er een SSEP (somatosensory evoked potential) bepaling gedaan worden, die kijkt of er een reactie van de cortex zichtbaar wordt bij stimulatie van de zenuwen in het armgebied. En tot slot wordt met behulp van transcraniële magneetstimulatie de motorcortex elektrisch gestimuleerd door de hoofdhuid en schedel heen. Hierbij wordt door een spierreactie zichtbaar welke lokatie op de cortex behoort bij het pijnlijke gebied.

Tijdens de operatie

De plaatsing van het MCS systeem vindt plaats onder algehele narcose. De neurochirurg opent de schedel en lokaliseert de motorcortex. Als de juiste plaats is gevonden wordt de electrode aan het hersenvlies gehecht. Vervolgens wordt een pulse generator geplaatst onder het sleutelbeen. De pulse generator bestaat uit een batterij, een antenne en een microprocessor voor de aansturing van het stimulatieprogramma. De pulsegenerator wordt onderhuids verbonden met de elektrode.

De resultaten van motorcortex stimulatie

Vanwege het feit dat MCS een relatief nieuwe techniek is zijn er wereldwijd nog geen grote aantallen beschreven. Toch is er al een tendens zichtbaar waarbij 50 tot 60 procent van de mensen met onbehandelbare neuropathische pijn een significante afname van de pijn ervaart bij MCS. Het is niet zo dat patiënten geheel pijnvrij raken, maar meer dan de helft van de MCS-dragers behoeft minder medicijnen dan daarvoor.
Op de vraag of de patiënten de procedure zouden hebben ondergaan, wetende wat hun resultaat zou zijn achteraf, antwoord een nog groter percentage met ja.

Bijwerkingen

De meest voorkomende bijwerkingen zijn korte generaliserende epileptische aanvallen en infecties. Beide kunnen mogelijk voorkomen in de eerste periode na de implantatie. Van de motorcortex stimulatie zelf voelt de patiënt niets.

>> Spinal Cord Stimulation