• 

Depressie

 

Een depressie is een veel voorkomende aandoening. Tien tot twintig procent van de mensen zal in hun leven een depressie doormaken. Depressie is in de meeste gevallen goed te behandelen met medicijnen en/of psychotherapie. Bij ca. 30 procent van de patienten hebben deze behandelingen geen of geen afdoende effect. Deze patienten komen dan in aanmerking voor electroconvulsie therapie (ECT). Hierbij word onder narcose gecontroleerd een epileptisch insult opgewekt. Recentelijk is er voor medicatie-resistente chronische depressie de behandeling met nervus vagus stimulatie bijgekomen. Deze therapie die voor epilepsie is ontwikkeld, blijkt een antidepressieve werking te hebben.

Nervus Vagus Stimulatie (NVS)

De nervus vagus is een zenuw die uit de hersenen komt en naar organen in de borstkas en buik gaat. De mens heeft een linker en een rechter nervus vagus die beiden vooral informatie doorgeven in de richting van het lichaam naar de hersenen. Bij NVS wordt een elektrode om de linker nervus vagus gelegd die is verbonden met een pulsegenerator. Momenteel is Cyberonics de enige firma die de NVS systemen kan en mag leveren. De pulsegenerator - met een dikte van 7 mm, een volume van 8 cc en een gewicht van 16 gram - bestaat uit een batterij, een antenne en een microprocessor voor de besturing van de afgifte van elektrische pulsen. Als de nervus vagus met een elektrisch stroompje kunstmatig geprikkeld wordt gaan signalen door deze zenuw naar de hersenen. 

De werking van NVS bij depressie

De precieze werking van NVS bij depressie is nog onbekend. Toch is er al heel wat bekend over het werkingsmechanisme.

Stimulatie van de linker nervus vagus heeft een duidelijk effect aan beide zijden van het brein. De zenuwaktiviteit in hersengebieden die zijn betrokken bij het regelen van de gemoedstoestand, verandert onder invloed van nervus vagus stimulatie. Het gaat hierbij onder andere om de amygdala, de thalamus en de prefrontale cortex. Ook heeft NVS effecten op de neurotransmitters serotonine en noradrenaline die een belangrijke rol spelen bij de gemoedstoestand.  

De procedure

Voor de behandeling van NVS zal de patient drie fasen moeten doorlopen.

In de intake-fase wordt een mogelijke kandidaat voor NVS bij behandeling van depressie uitgenodigd op het spreekuur van de psychiater. In dit gesprek wordt door de arts de depressieve periode in kaart gebracht en wordt uitleg gegeven over de procedure en de mogelijke bijwerkingen en risico's. Indien de patiënt geschikt is bevonden voor NVS zal deze worden doorverwezen naar de neurochirurg die kijkt naar mogelijke contra-indicaties en de werkelijke implantatie zal uitvoeren.

In de implantatiefase wordt onder algehele anesthesie een elektrode om de nervus vagus geplaatst die onderhuids verbonden wordt met een pulsegenerator. Deze pulsegenerator wordt geïmplanteerd onder het sleutelbeen of bij de oksel. Daarvoor zijn een tweetal incisies nodig van circa 5 cm. Deze incisies worden in de richting van huidplooien gezet met als gevolg dat de littekens meestal na verloop van tijd nauwelijks zichtbaar zullen zijn. De gehele operatie duurt meestal 1 tot 1.5 uur en de patiënt kan meestal de volgende dag naar huis. In de twee weken volgend op de implantatie staat de pulsegenerator nog uit en kan de wond herstellen.

Na 10 tot 14 dagen wordt de pulsegenerator voor het eerst aangezet en begint de instelfase bij de psychiater. Beginnend bij de laagste stroominstellingen zal stapsgewijs over een periode van enkele maanden met behulp van de psychiater een optimaal stimulatie programma ingesteld worden. Hierna zal nog tweemaal per jaar een controle plaatsvinden. De meest gebruikelijke instellingen voor de behandeling van depressie houden in dat met 20 Hz stroompulsjes worden gegenereerd gedurende 30 s, gevolgd door een periode van 5 min, waarin het systeem geen stroom levert. Deze cyclus herhaalt zich dan 24 uur per dag. De patient heeft de mogelijkheid om, met behulp van een meegeleverde magneet, stimulatie voor een bepaalde tijd geheel te blokkeren indien daar behoefte aan is.

De levensduur van de batterij is afhankelijk van het gebruik, maar is gemiddeld 5 à 6 jaar. Via een kleine operatieve ingreep kan deze vervangen worden.

De resultaten van NVS

Uit studies blijkt dat tussen de 30 en 60% van de patienten na een jaar een goede verbetering van de gemoedstoestand heeft bereikt, waarvan een deel geheel klachtenvrij is. Vooraf is niet te voorspellen welke patienten baat zullen hebben bij de behandeling.

De effecten van NVS zijn niet acuut en de resultaten laten een gemiddelde afname van de depressieve klachten zien gedurende 6 tot 12 maanden. Dit varieert sterk tussen patienten, waarbij een deel al na enkele weken sterke verbeteringen ervaart.

Bijwerkingen

NVS heeft relatief weinig negatieve bijwerkingen. De belangrijkste bijwerkingen hebben te maken met de stembanden. Het gaat dan om heesheid, hoesten, kriebel in de keel en kortademigheid. Deze effecten nemen echter af in de tijd en na 3 jaar heeft bijna niemand van de NVS dragers hier nog veel last van.

De behandeling van depressie met NVS wordt momenteel in Nederland nog niet vergoed door de zorgverzekeraars.

 

Kijk ook op:

 

Psychiatrie UMCN

VNS therapy (depression) (engels)